Binnen de gemeente Drechterland zijn nog veel bouwwerken aanwezig die van algemeen belang zijn vanwege hun schoonheid, betekenis voor de wetenschap of cultuurhistorische waarde. Deze gebouwen en objecten vormen de identiteit van onze gemeente en zijn daarom de moeite waard om te beschermen. Onze gemeente telt op dit moment 62 rijksmonumenten, 8 provinciale monumenten en 44 gemeentelijke monumenten.

Provinciale monumenten

Provinciale monumenten zijn gebouwen of objecten gebouwd die representatief zijn voor de geschiedenis van Noord-Holland. De Provincie wijst provinciale monumenten aan. De Westfriese Omringdijk is een voorbeeld van een provinciaal monument.

Rijksmonumenten

Een rijksmonument is een gebouw of object dat cultuurhistorisch gezien van nationaal belang is vanwege zijn schoonheid, betekenis voor de wetenschap of de cultuurhistorische waarde. Een rijksmonument moet tenminste 50 jaar oud zijn. Het Rijk wijst rijksmonumenten aan. Dat gebeurt vaak op basis van aanwijzingprogramma’s gericht op bijvoorbeeld gebouwen uit een specifieke periode of met een speciale functie Voorbeelden van rijksmonumenten in onze gemeente zijn de windmolens in Schellinkhout, Wijdenes en Oosterblokker, het Koggehuis in Venhuizen en de watertoren in Hoogkarspel.

Gemeentelijke monumenten

Op de gemeentelijke lijst staan gebouwen en objecten die niet op de rijksmonumentenlijst of provinciale lijst staan, maar die voor Drechterland van grote (bouw)historische betekenis zijn. Een gemeentelijk monument hoeft geen bepaalde ouderdom te hebben. De gemeente wijst gemeentelijke monumenten aan. De gemeentelijke monumentenlijst van Drechterland telt een groot aantal woonhuizen en stolpboerderijen.

De 44 gemeentelijke monumenten in Drechterland staan allemaal in de voormalige gemeente Venhuizen. Om ook gemeentelijke monumenten in Oosterblokker, Westwoud en Hoogkarspel aan te wijzen is de gemeente in 2009 gestart met een nieuw monumentenaanwijzingsproject. Met inbreng van de historische verenigingen is eerst een onderzoekslijst opgesteld van gebouwen en objecten die beschermenswaardig lijken. Vervolgens zijn deze door middel van een zogenoemde "quickscan" beoordeeld. De quickscan van Oosterblokker is klaar en de quickscans van Westwoud en Hoogkarspel in een vergevorderd stadium. Voordat er daadwerkelijk objecten aangewezen worden, wordt nog een uitgebreid traject doorlopen.